Even Centraal: Jitske Kramer

Gisteren was ik bij Even Centraal - daar was ik heen gelokt met de aanwezigheid van corporate antropologe Jitske Kramer, wiens persoonlijkheid ik al vol bewondering had gade geslagen eerder online, en wiens laatste boek (Tricky Tijden) ik ook had gelezen...

Wel ja, ik ben gewoon zo brutaal geweest om te vragen of ze met mij op de foto wou. Dat was geen probleem. Voor mij was dat dus al geslaagd.

Uiteraard heb ik ook die door haar strak bekritiseerde technieken aangewend om haar boodschap vast te leggen. Ik ben mij terdege bewust dat dit nogal kan schuren. Maar ik heb tenslotte als doel om voor mijzelf een zo volledig mogelijk verslag te maken van deze dag die ik helemaal vrij had gemaakt op mijn energiebalans. Dit was voor mij tenslotte ook een investering, om maar te ondergaan onder tientallen andere soortgenoten ergens op een industrieterrein in Apeldoorn. Terwijl ik een vrij gevoelig vogeltje ben voor de energie die anderen meebrengen. Maar voor het naast Jitske mogen staan en op de foto - was het dat helemaal waard. Omdat mijn eigen intelligentie duidelijk steken laat vallen in dit soort massa evenementen, ben ik toch wat blij met mijn digitale prothese in mijn Google Pixel 10 Pro XL. Want zo gebruik ik het dus, om te compenseren voor de schade waar ik nog last van heb na het afleggen van een totaal niet alledaagse route door het bestaan. De mensen die vroeger op mijn levenspad kwamen, komen nooit op dit soort events. Dus ik kan wel wat hulp gebruiken dan ook.

Dan volgt nu het door Gemini samengevatte stuk van de talk van Jitske. Ik kijk zelf anders, en beleef anders, ik heb haar energie waargenomen zo lang en zo goed als ik kon. Maar bij terugvragen en interactie van wat zij zelf zojuist nog had gezegd - sloeg bij mij gewoon het op blanco mentaal. Dus ja, sorry, ik wou ook dat dit anders had kunnen zijn, maar ik ben niet dagelijks op dit soort events. Dus mijn lichaam was vooral bezig Niet Dood te gaan. Iets waar ik overigens al 43 jaar succesvol in ben. En dat is gegeven mijn ontwikkeling ook weer niet vanzelfsprekend.

De meer feitelijke samenvatting aldus Gemini op basis van de Audio:

Verslag Even Centraal 2026: Navigeren door 'Tricky Tijden'

Woensdag 20 mei 2026 was ik aanwezig bij de derde editie van het evenement 'Even Centraal' op de campus van Centraal Beheer in Apeldoorn. Na een kort welkomstwoord van Peter Apeldoorn nam corporate antropoloog Jitske Kramer het podium. Haar lezing stond in het teken van verandering, cultuur en hoe we als samenleving en organisaties omgaan met onzekere tijden.

Een spoedcursus antropologie

Kramer begon haar verhaal met de basis van haar vakgebied: mensen vormen culturen door middel van interactie en besluitvorming. Culturen vormen op hun beurt vervolgens weer de mensen. Een belangrijke constatering hierbij is dat niets van zichzelf betekenis heeft; samen bepalen we wat waardevol is (en dus goed) of waardeloos (en dus fout).

Momenteel leven we in een narratief waarin onbegrensde economische groei centraal staat. Dit stimuleert gedrag dat voortdurend grenzen opzoekt, terwijl we leven op een planeet die wel degelijk begrensd is en we mensen zijn die vermoeid raken. Dit leidt tot knelpunten in allerlei sectoren, van de zorg en het onderwijs tot het klimaat en de snelle opmars van technologieën zoals AI.

Liminaliteit en de illusie van de stip op de horizon

Omdat bestaande systemen steeds vaker vastlopen, bevinden we ons volgens Kramer in een fase van 'liminaliteit'. Dit is de tussentijd waarin we weten dat het oude niet meer werkt, maar het nieuwe er nog niet is. Dit voelt vaak chaotisch en onzeker.

Kramer gebruikte de metafoor van Tristan Gooley, een natuur-navigator: als je verdwaald bent in het bos, is de eerste en tevens moeilijkste stap het erkennen dát je verdwaald bent. In veel organisaties gebeurt echter het tegenovergestelde. Zodra het moeilijk wordt, eisen mensen een 'stip op de horizon' en een plan om daar te komen. Volgens Kramer werkt dit niet bij complexe veranderingen waarbij we naar plekken gaan waar we nog niet eerder zijn geweest. Een leider die doet alsof hij de weg weet terwijl dat niet zo is, brengt de groep volgens de metafoor enkel in gevaar.

Grote veranderingen doorlopen altijd drie fases:

1. Separatie: Afscheid nemen van wat was, bij voorkeur met een ritueel (zoals een kick-off).
2. De tussentijd (liminaal): Een onrustige, maar creatieve fase waarin ideeën worden verbonden en verbeelding nodig is.
3. Opbouw: Keuzes maken, geld anders uitgeven en nieuwe normen vaststellen.

Gevaren in de onzekere tussentijd

Kramer waarschuwde voor drie specifieke gevaren in de huidige transformatiefase:

• Verhalen en waarheidsvinding: Omdat het oude narratief verschuift, weten mensen niet meer wie ze moeten nadoen of napraten. Dit maakt ons zeer ontvankelijk voor onzinverhalen en complottheorieën.

• Tricksters: Archetypes die spelen met grenzen en realiteit (zoals het personage Jack Sparrow) komen bovendrijven. Kramer benadrukte dat deze figuren misschien leuk zijn, maar dat we ze niet tot onze leiders moeten maken.
• Machtsstrijd: De tussentijd is altijd een strijd om definitiemacht: wie mag bepalen hoe de wereld eruitziet?. Kramer stelde hierbij dat macht een vaardigheid is. Zowel het te veel inzetten van macht over anderen, als het te weinig inzetten van jouw eigen macht (expertise, kennis, positie), is een vorm van machtsmisbruik.

Hoe we verder kunnen

De oplossing ligt volgens Kramer niet in strakke stappenplannen, maar in het optimaliseren van twee basisprocessen: interactie en besluitvorming. We moeten ruimte creëren voor echte gesprekken, door haar 'kampvuurgesprekken' genoemd. Dit zijn gesprekken waarin we luisteren naar álle stemmen en bereid zijn om geraakt te worden door wat een ander zegt en onze mening bij te stellen.

Ze sloot af met het protocol dat het Britse leger gebruikt als ze verdwaald zijn: Make a cup of tea. Zorg eerst dat je drie praktische acties succesvol afrondt (hout sprokkelen, water vinden, vuur maken) om een succeservaring te creëren. Ga daarna rond dat vuur zitten, wees eerlijk tegenover elkaar en speak truth to power.

Na haar bevlogen energie moest ik afwisselen met een niet echt nieuws brengende talk over AI... Goed om te zien dat er in deze leken termen nog naar de organistaties gesproken wordt. Dat geeft mij wat hoop dat ik tenminste ervaring heb met de bleeding edge aan digitale vaardigheden 3.0. Nu de sociale vaardigheden nog en dan zijn we er.

Daarover, trouwens nog door DPG ploeg ergens apart genomen voor wat vragen op camera - dat vond ik geen probleem. Over exposure gesproken ...

In het laatste plenaire blok - had ik een talk over Human Resource. En leerde ik eigenlijk dat ik een abnormaliteit ben. Ik ben niet formeel gebonden aan een zeker bedrijf of organisatie anders dan die van mijzelf inmiddels. Maar ik zal het tevens nooit vergeten dat ik Google mocht bellen in de tijd dat ik afgezonderd van de Nederlandse samenleving mijn eigen zaken aan het regelen was. Er was altijd een tech support specialist die mij live en "in person" te woord stond, zelfs in de VS - om 4 uur in de ochtend. Dit is investeren in mensen hè. Dat werkt dus.

Enfin na het einde van het georganiseerde stuk, waarbij mensen tenminste luisteren naar degenen die spreken en niet allemaal door elkaar babbelen zodat ik er letterlijk niets van versta -- daarna dus, de bus en trein weer terug heb genomen richting Zutphen. Het was goed dat ik ben gegaan - maar ik was moe en dacht fatalistisch door de miljoenen indrukken die ik kreeg ter plaatse. En van netwerken was denk ik nauwelijks sprake. Ik heb één iemand ongemakkelijk mijn kaartje in de hand gedrukt na wat gepraat te hebben, maar voelde mij niet bepaald als een vis in het water hier verder. Maar wie weet wat die beelden via DPG nog doen. (omfg...)